SZCZEGÓLNE UPRAWNIENIA DO ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ KOBIET W CIĄŻY

Szczególne uprawnienia do świadczeń opieki zdrowotnej kobietom w ciąży gwarantują zapisy obowiązujących aktów prawnych, w tym Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która zobowiązuje „władze publiczne (…) do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym, osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku”.

Kobietom w ciąży przysługują zatem szczególne uprawnienia:

1. prawo do świadczeń
zgodnie z artykułem 2 Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mają prawo kobiety w okresie ciąży, porodu lub połogu zamieszkujące terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadające obywatelstwo polskie lub posiadające status uchodźcy, ochronę uzupełniającą lub zezwolenie na pobyt czasowy. Oznacza to, że z opieki lekarskiej kobiety w ciąży mogą korzystać, bez względu na to, czy są zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego, czy nie. Jakiekolwiek ograniczanie pacjentkom dostępu do gwarantowanych świadczeń zdrowotnych jest zatem niezgodne z prawem i nie powinno mieć miejsca. Placówki medyczne udzielające świadczeń zdrowotnych na podstawie kontraktu z NFZ nie mają też prawa pobierać od tych osób opłat za ww. świadczenia, ani odsyłać ich z powodu braku ubezpieczenia.


2. prawo do badań profilaktycznych
godnie z artykułem 27 ww. ustawy kobietom w ciąży przysługują badania profilaktyczne, w tym badania prenatalne w zalecanych grupach ryzyka i u kobiet powyżej 40 roku życia oraz badania profilaktyki stomatologicznej


3. świadczenia stomatologiczne
Kobietom w okresie ciąży, porodu lub połogu przysługuje prawo do świadczeń opieki zdrowotnej nawet w przypadku, gdy nie są zgłoszone do ubezpieczenia zdrowotnego, tym samym należą się wszystkie gwarantowane świadczenia opieki stomatologicznej, w tym prawo wyboru lekarza dentysty spośród lekarzy dentystów, którzy zawarli umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej. Dodatkowo, zgodnie z artykułem 31 pkt 3 Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, kobiety w ciąży i w okresie połogu, na podstawie dokumentu potwierdzającego ciążę lub połóg, mają prawo do dodatkowych świadczeń zdrowotnych lekarza dentysty oraz materiałów stomatologicznych stosowanych przy udzielaniu tych świadczeń, w tym na przykład: do leczenia kanałowego (dotyczy całego uzębienia – bez opracowania i odbudowy ubytku korony zęba), usunięcia złogów nazębnych ze wszystkich zębów (nie częściej niż 1 raz na 6 miesięcy), czy czyszczenia kieszonek dziąsłowych w obrębie Ľ uzębienia w zakresie świadczeń chirurgii stomatologicznej i periodontologii. Przysługuje również cement chirurgiczny jako opatrunek przy zabiegach w obrębie przyzębia.


4. świadczenia poza kolejnością
Artykuł 47 c Ustawy o świadczeniach gwarantuje kobietom w ciąży „prawo do korzystania poza kolejnością ze świadczeń opieki zdrowotnej oraz z usług farmaceutycznych udzielanych w aptekach”. Korzystanie poza kolejnością ze świadczeń w szpitalach oraz w poradniach specjalistycznych oznacza, że świadczeniodawca udziela tych świadczeń poza kolejnością przyjęć, wynikającą z prowadzonej przez niego listy oczekujących, w dniu zgłoszenia. W przypadku gdy udzielenie świadczenia nie jest możliwe w dniu zgłoszenia, wyznacza się pacjentce inny termin poza kolejnością przyjęć wynikającą z prowadzonej listy oczekujących. Świadczenie z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej jednak nie może być udzielone w terminie późniejszym niż w ciągu 7 dni roboczych od dnia zgłoszenia. Uprawnienia, o których mowa, dotyczą wyznaczenia terminu udzielenia porady poza kolejnością wynikającą z prowadzonej przez świadczeniodawcę listy oczekujących, a nie przyjęcia poza kolejnością w wyznaczonym dniu udzielania świadczeń.


5. opieka położnej podstawowej opieki zdrowotnej
Do świadczeń gwarantowanych należy również opieka położnej podstawowej opieki zdrowotnej. Pacjentka wybiera położną wypełniając w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej stosowną deklarację.


Świadczenia gwarantowane położnej podstawowej opieki zdrowotnej obejmują:

  • wizytę realizowaną w warunkach ambulatoryjnych
  • wizytę realizowaną w domu świadczeniobiorcy, w przypadkach uzasadnionych medycznie
  •  wizytę patronażową
  •  wizytę profilaktyczną.


Położna realizuje świadczenia z zachowaniem następujących warunków:

  • w miejscu ich udzielania – od poniedziałku do piątku, w godzinach pomiędzy 8.00 a 18.00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy, zgodnie z harmonogramem pracy świadczeniodawcy
  • w przypadkach uzasadnionych stanem zdrowia pacjentki świadczenie jest udzielane w dniu zgłoszenia
  • w pozostałych przypadkach wynikających z zakresu zadań położnej podstawowej opieki zdrowotnej świadczenia są udzielane w terminie uzgodnionym z pacjentką
  • świadczenia realizowane na podstawie zlecenia lekarskiego lub skierowania są wykonywane zgodnie z terminami określonymi w treści zlecenia lub skierowania.


Sprawowanie opieki profilaktycznej przez położną POZ obejmuje między innymi: zaplanowanie i realizację na rzecz populacji objętej opieką, w zakresie posiadanych kompetencji, świadczeń profilaktycznych oraz z zakresu promocji zdrowia, w tym prowadzenie edukacji kobiet w ciąży oraz w ciąży wysokiego ryzyka, przygotowującej kobiety do porodu i rodzicielstwa.


W ramach sprawowania opieki okołoporodowej w przebiegu ciąży położna POZ realizuje:

  • wizyty w edukacji przedporodowej kobiet w ciąży, przygotowującej kobiety do porodu i rodzicielstwa, mające na celu praktyczne i teoretyczne przygotowanie do porodu, połogu, karmienia piersią i rodzicielstwa, w formie grupowej lub indywidualnej
  • w przypadku ciąży wysokiego ryzyka z rozpoznanymi wadami rozwojowymi płodu - wizyty patronażowe albo wizyty w opiece nad kobietą po rozwiązaniu ciąży, realizowane na podstawie skierowania wystawionego przez lekarza, który rozpoznał wady rozwojowe płodu. Udzielając świadczeń położna POZ współpracuje ze świadczeniodawcami, którzy realizują na rzecz tych kobiet świadczenia w zakresach: świadczenia psychiatryczne ambulatoryjne dla dorosłych oraz świadczenia psychologiczne
  • wizyty patronażowe w opiece nad dzieckiem do ukończenia 2. miesiąca życia oraz kobietą w okresie połogu (4-6 wizyt w okresie dwóch miesięcy kalendarzowych)


W pierwszych sześciu tygodniach po porodzie kobieta ma prawo do co najmniej czterech wizyt położnej, która sprawuje kompleksową, pielęgnacyjną opiekę nad kobietą oraz opiekę nad noworodkiem.


W trakcie wizyty położna:

  • udziela rad i wskazówek, jak pielęgnować i kąpać noworodka
  • pomaga wybrać dogodną technikę karmienia piersią
  • pomaga rozwiązać problemy dotyczące laktacji.

Warunki realizacji wizyt patronażowych


0-4 doba życia
Pierwsza wizyta patronażowa odbywa się nie później niż 48 godzin po opuszczeniu szpitala przez matkę i dziecko.
1. W przypadku porodu fizjologicznego prowadzonego samodzielnie przez położną – badanie przedmiotowe dziecka, z uwzględnieniem oceny stanu ogólnego bezpośrednio po urodzeniu według skali Apgar.

2. Wprowadzenie postępowania umożliwiającego tworzenie więzi matki z dzieckiem i prawidłowe rozpoczęcie karmienia piersią.

3. Wykonanie pomiarów masy i długości ciała, obwodu głowy i klatki piersiowej.

4. Profilaktyka zakażeń przedniego odcinka oka.


1-6 tydzień życia

Wizyty patronażowe położnej, co najmniej 4, mające na celu:

1. opiekę nad noworodkiem lub niemowlęciem, w tym:

a) obserwację i ocenę rozwoju fizycznego w zakresie: adaptacji do środowiska zewnętrznego, stanu skóry i błon śluzowych, pępka, wydalin, wydzielin, rozwoju psychoruchowego, funkcjonowania narządów zmysłów,

b) ocenę odruchów noworodka, sposobu oraz technik karmienia,

c) wykrywanie objawów patologicznych,

d) ocenę relacji rodziny z noworodkiem;

2. prowadzenie edukacji zdrowotnej i udzielanie porad w zakresie: pielęgnacji noworodka, karmienia piersią, szczepień ochronnych, badań profilaktycznych, opieki medycznej, socjalnej oraz w zakresie laktacji, kontroli płodności, samoopieki

3. promowanie zachowań prozdrowotnych rodziców

4. identyfikowanie czynników ryzyka w rodzinie

5. formułowanie diagnozy i ustalanie hierarchii podejmowanych działań.


Po zakończeniu wizyt patronażowych położna przekazuje opiekę nad niemowlęciem pielęgniarce podstawowej opieki zdrowotnej.

Podstawa prawna:

1. Ustawa z dnia 27 sierp nia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1938 z późn. zm.)

2. Ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” z dnia 4 li sto pa da 2016 r. (Dz.U. z 2016 r., poz.1860)

3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (Dz.U. z 2017 r., poz. 193)

4. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwaranto wanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2016 r., poz. 86z późn. zm.)

5. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1743 z późn. zm.)

6. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 września 2012 r. w sprawie standardów postępo wania medycznego przy udzielaniu świadczeń zdrowotnych z zakresu opieki okołoporodowej sprawowanej nad kobie tą w okresie fizjologicznej ciąży, fizjologicznego porodu, połogu oraz opieki nad noworodkiem (Dz.U. z 2016 r., poz. 1132)

7. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 9 listopada 2015 r. w sprawie standardów po stępowania medycznego w łagodzeniu bólu porodowego (Dz.U. z 2015 r., poz. 1997)